मुंबई, स्वप्नांची नगरी. इथे नेहमीच काहीतरी नवीन घडत असतं. असाच एक नवीन प्रयोग म्हणजे ‘म्युझिकल रोड’. रस्त्यावरून गाडी जाताना विशिष्ट प्रकारचा आवाज ऐकू येणे, हे ऐकायला आणि अनुभवायला आकर्षक वाटतं. सुरुवातीला या म्युझिकल रोडचे खूप कौतुक झाले, अनेकांनी हा एक अद्भुत अनुभव असल्याचे म्हटले. परंतु, मुंबईतील ब्रीच कँडी परिसरात उभारण्यात आलेल्या या म्युझिकल रोडची धून आता स्थानिकांसाठी डोकेदुखी बनली आहे. जिथे एका बाजूला याचे कौतुक होत आहे, तिथे दुसऱ्या बाजूला या अनोख्या प्रयोगाने रहिवाशांची झोप उडवली आहे.
म्युझिकल रोड म्हणजे काय?
म्युझिकल रोड म्हणजे काय? हा एक असा रस्ता आहे जिथे विशिष्ट अंतरावर खाचा (grooves) तयार केल्या जातात. जेव्हा एखादे वाहन या खाचांवरून जाते, तेव्हा घर्षणातून एक विशिष्ट संगीत किंवा धून निर्माण होते. जगभरात असे अनेक म्युझिकल रोड आहेत, जे पर्यटकांचे आकर्षण ठरले आहेत. भारतामध्येही काही ठिकाणी असे रस्ते बनवले गेले आहेत, ज्यांचा उद्देश वाहनचालकांना वेग मर्यादित ठेवण्यास प्रवृत्त करणे किंवा केवळ मनोरंजनासाठी आहे. ब्रीच कँडी येथील हा रस्ता मुंबईच्या ‘स्मार्ट सिटी’ संकल्पनेचा एक भाग म्हणून सादर करण्यात आला असावा, असा अनेकांचा समज आहे.
स्थानिक रहिवाशांचा मनस्ताप
मात्र, ब्रीच कँडी परिसरातील रहिवाशांसाठी ही म्युझिकल धून मनोरंजनाऐवजी मनस्तापाचे कारण ठरली आहे. येथील नागरिकांचे म्हणणे आहे की, दिवसातून शेकडो वेळा वाहने या रस्त्यावरून जातात आणि सतत एकच धून वाजत राहते. सकाळी कामावर जाण्यापासून रात्री झोपेपर्यंत, या सततच्या आवाजाने त्यांच्या जीवनातील शांतता हिरावून घेतली आहे. हे एक प्रकारचे ध्वनी प्रदूषणच बनले आहे. अनेक ज्येष्ठ नागरिक, लहान मुले आणि घरी काम करणाऱ्या लोकांसाठी हा आवाज असह्य झाला आहे. “हा आमच्यासाठी कोणताही अभिनव प्रयोग नसून केवळ मानसिक त्रास आहे,” असे एका रहिवाशाने सांगितले. रात्रीच्या वेळी तर हा त्रास अधिकच वाढतो, कारण शांततेत हा आवाज जास्त स्पष्ट ऐकू येतो. यामुळे निद्रानाश आणि चिडचिडेपणासारख्या समस्यांना सामोरे जावे लागत आहे.
फायदा कुणाचा, त्रास कुणाला?
या नावीन्यपूर्ण प्रयोगाचा स्थानिक रहिवाशांना नेमका काय फायदा? हा प्रश्न आता उपस्थित होत आहे. काही जणांसाठी जो ‘विशेष अनुभव’ आहे, तो इतरांसाठी ‘सततचा गोंगाट’ बनला आहे. विकास आणि आधुनिकीकरणाच्या नावाखाली नागरिकांच्या मूलभूत हक्कांचे, म्हणजेच शांततेत आणि सुरक्षित वातावरणात जगण्याच्या हक्काचे उल्लंघन होत आहे का, असा सवाल नागरिक विचारत आहेत. या रस्त्यामुळे वाहतुकीत सुधारणा झाली आहे का, किंवा अपघात कमी झाले आहेत का, असे कोणतेही ठोस फायदे दिसत नसल्याने रहिवाशांचा संताप वाढत आहे. या रस्त्याच्या निर्मितीपूर्वी स्थानिक रहिवाशांशी सल्लामसलत केली होती का, हा देखील एक महत्त्वाचा प्रश्न आहे.
काय आहे उपाय?
या समस्येवर त्वरित लक्ष देणे आवश्यक आहे. प्रशासनाने या म्युझिकल रोडच्या संकल्पनेचा फेरविचार करावा आणि स्थानिकांच्या भावनांचा आदर करावा, अशी मागणी ब्रीच कँडीचे रहिवासी करत आहेत. कदाचित, अशा प्रकारच्या रस्त्यांसाठी कमी रहिवासी असलेल्या किंवा औद्योगिक क्षेत्राजवळील जागा निवडणे अधिक योग्य ठरू शकते. तसेच, विशिष्ट वेळेतच हा आवाज निर्माण होईल अशी काही तांत्रिक सोय करता येते का, याचाही विचार करणे गरजेचे आहे. नावीन्यपूर्ण प्रयोग स्वागतार्ह असतात, पण ते करताना नागरिकांच्या सोयी-गैरसोयीचा विचार करणे तितकेच महत्त्वाचे आहे.
निष्कर्ष
एकूणच, ब्रीच कँडी येथील म्युझिकल रोडचा प्रयोग हा विकास आणि नागरिकांच्या गरजा यांच्यातील संघर्षाचे उत्तम उदाहरण आहे. जिथे एकीकडे नवीनता आणि आकर्षकता आहे, तिथे दुसरीकडे शांततेचा भंग आणि मानसिक त्रास आहे. प्रशासनाने तातडीने यावर उपाययोजना करून, म्युझिकल रोडची धून सर्वांसाठी आनंदाची कशी होईल, यावर विचार करावा अशी अपेक्षा आहे. शेवटी, शहराचा विकास हा नागरिकांच्या समाधानासाठी आणि चांगल्या जीवनासाठी असावा, त्यांना त्रास देण्यासाठी नाही.
By
