होळीचा सण म्हणजे रंगांची उधळण, नवचैतन्याचा उत्सव आणि अर्थातच, चविष्ट पदार्थांची रेलचेल! या दिवशी प्रत्येक मराठी घरात पुरणपोळीचा गोड सुगंध दरवळतो. पण पुरणपोळीचा खरा मान वाढवते ती तिच्यासोबतची झणझणीत, मसालेदार ‘कटाची आमटी’. पुरणपोळीच्या गोडव्याला ही आमटी एक वेगळीच चव आणि मजा देते. चला तर मग, या होळीला पुरणपोळीचा घास आणखी रुचकर बनवणारी ही पारंपरिक कटाची आमटी कशी बनवायची ते पाहूया.
**कटाची आमटी म्हणजे काय आणि तिचं महत्त्व काय?**
कटाची आमटी म्हणजे चणाडाळ शिजवून पुरण काढल्यानंतर उरलेल्या पाण्यापासून (कट किंवा सूप) बनवलेली आमटी. यात डाळीचा अर्क पूर्णपणे उतरलेला असतो, त्यामुळे ही आमटी पौष्टिक आणि चवीला अप्रतिम लागते. पुरणपोळी करताना हे पाणी फेकून न देता, त्यापासून अशी स्वादिष्ट आमटी बनवणं, ही आपल्या पारंपरिक पाककृतीची एक खासियत आहे. ही आमटी पचायला हलकी असते आणि पुरणपोळीच्या गोड पदार्थांसोबत तिचा तिखट-आंबट-गोड स्वाद जिभेवर रेंगाळतो.
**कटाची आमटी बनवण्यासाठी लागणारे साहित्य:**
* पुरण बनवताना उरलेला डाळीचा कट (पाणी) – सुमारे ३-४ कप
* ओलं खोबरं किसलेलं – १/२ कप
* आलं – १ इंच
* लसूण पाकळ्या – ४-५
* हिरवी मिरची – १-२ (आवडीनुसार)
* कांदा – १ छोटा (बारीक चिरलेला किंवा परतून घेतलेला)
* कडीपत्ता – ५-६ पानं
* मोहरी – १/२ चमचा
* जिरे – १/२ चमचा
* हिंग – १/४ चमचा
* हळद – १/४ चमचा
* लाल तिखट – १ चमचा (आवडीनुसार)
* गरम मसाला किंवा गोडा मसाला – १ चमचा
* धने पूड – १ चमचा
* गूळ – १ छोटा तुकडा (ऐच्छिक, चवीनुसार)
* चिंचेचा कोळ – १-२ चमचे (ऐच्छिक, चवीनुसार)
* तेल किंवा साजूक तूप – २ चमचे
* कोथिंबीर – बारीक चिरलेली, सजावटीसाठी
* मीठ – चवीनुसार
**कटाची आमटी बनवण्याची सोपी कृती:**
१. **मसाला तयार करणे:**
* प्रथम एका पॅनमध्ये थोडं तेल घालून किसलेलं ओलं खोबरं, आलं, लसूण आणि हिरवी मिरची छान परतून घ्या. खोबरं हलकं सोनेरी होईपर्यंत परता.
* हे मिश्रण थंड झाल्यावर मिक्सरमधून पाणी न घालता बारीक वाटून घ्या. गरज वाटल्यास थोडं पाणी वापरू शकता.
२. **आमटी बनवणे:**
* एका जाड बुडाच्या पातेल्यात तेल किंवा तूप गरम करा.
* तेल गरम झाल्यावर मोहरी घाला. मोहरी तडतडली की जिरे आणि हिंग घालून परता.
* आता कडीपत्ता आणि बारीक चिरलेला कांदा घालून कांदा सोनेरी होईपर्यंत परतून घ्या.
* परतलेल्या कांद्यावर हळद, लाल तिखट, धने पूड आणि गरम मसाला घालून एक मिनिट परता. मसाले करपणार नाहीत याची काळजी घ्या.
* यामध्ये वाटलेला मसाला घालून तेल सुटेपर्यंत परता. यामुळे आमटीला उत्तम रंग आणि चव येते.
* आता पुरण बनवताना उरलेला डाळीचा कट (पाणी) या मसाल्यामध्ये ओता.
* आमटीला चांगली उकळी येऊ द्या.
* आवश्यकतेनुसार मीठ घाला. जर तुम्हाला थोडा आंबट-गोड स्वाद आवडत असेल, तर चिंचेचा कोळ आणि गुळाचा छोटा तुकडा घाला.
* मंद आचेवर ५-७ मिनिटं शिजू द्या, जेणेकरून सर्व चवी एकमेकांमध्ये मिसळतील. आमटीची दाटसरपणा तुम्हाला हवा तसा adjust करू शकता, गरज वाटल्यास गरम पाणी घालू शकता.
३. **सजावट आणि सर्व्ह करणे:**
* गरमागरम कटाची आमटी बारीक चिरलेल्या कोथिंबीरीने सजवा.
* पुरणपोळी, भात आणि लिंबाच्या फोडीसोबत गरमागरम कटाची आमटी वाढा.
**टीप:**
* आमटीचा तिखटपणा तुमच्या आवडीनुसार कमी-जास्त करू शकता.
* अधिक पौष्टिकतेसाठी तुम्ही थोडी उकडलेली चणाडाळ (पुरण नसलेली) वाटून आमटीत घालू शकता.
* आमटीला एक वेगळी चव देण्यासाठी तुम्ही थोडं भाजलेलं आणि वाटलेलं शेंगदाण्याचं कूट देखील वापरू शकता.
या होळीला तुम्हीही ही झणझणीत कटाची आमटी नक्की करून पहा आणि आपल्या पारंपरिक पदार्थांचा आस्वाद घ्या. ही आमटी तुमच्या होळीच्या जेवणाची रंगत नक्कीच वाढवेल. सर्वांना होळीच्या खूप खूप शुभेच्छा!
By
