गेले १५ महिने माझ्या आयुष्यातील असे होते, जेव्हा मी ‘न्याय’ या संकल्पनेचा खरा अर्थ, त्याची प्रक्रिया आणि त्यासोबत येणाऱ्या मानसिक चढ-उतारांचा अनुभव घेतला. ‘न्यायालयीन कक्षांमध्ये फिरण्यात, संयम आणि सहनशीलता शिकण्यात गेले’ हे वाक्य केवळ माझे अनुभवच नाही, तर अनेक सामान्यांच्या वाट्याला येणारा एक कटू पण तितकाच महत्त्वाचा प्रवास आहे.
पहिल्यांदा कोर्टाची पायरी चढताना, मनात एक भीती आणि उत्सुकता होती. चित्रपट किंवा मालिकांमध्ये पाहिलेल्या कोर्टापेक्षा वेगळे काहीतरी प्रत्यक्षात होते. कागदपत्रांचा ढिगारा, वकिलांची लगबग, कधी शांत तर कधी गर्दीने भरलेली ती दालने, आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे ‘प्रतीक्षा’. प्रत्येक तारखेला आशा घेऊन जायचे आणि पुढची तारीख घेऊन परत यायचे, हा एक ठरलेला क्रम बनला होता. सुरुवातीला या विलंबामुळे प्रचंड चिडचिड होत असे. कामातून वेळ काढून कोर्टात जाणे, तासनतास बसून राहणे आणि शेवटी काहीही निष्पन्न न होता परत येणे, हा मानसिक दृष्ट्या थकवणारा अनुभव होता.
पण याच थकव्यातून एक गोष्ट हळूहळू आत रुजायला लागली – ती म्हणजे ‘संयम’. प्रत्येक गोष्ट आपल्या अपेक्षेप्रमाणे किंवा आपल्या वेळेनुसार घडेलच असे नाही, हे वास्तव न्यायव्यवस्थेने मला शिकवले. कायद्याची प्रक्रिया ही वेळखाऊ असते, तिच्या स्वतःच्या गतीनुसार ती चालते, हे समजून घेताना खूप मानसिक संघर्ष करावा लागला. अनेक वेळा निराश होऊन सगळं सोडून द्यावं असं वाटलं, पण त्याच वेळी मनात कुठून तरी एक दुर्दम्य इच्छाशक्ती जागे झाली. हा संघर्ष फक्त कायद्याचा नव्हता, तर स्वतःच्या मानसिकतेचाही होता.
या १५ महिन्यांत मी फक्त कागदपत्रे आणि कायद्याची कलमे पाहिली नाहीत, तर मानवी स्वभावाचे विविध पैलू पाहिले. न्याय मिळवण्यासाठीची धडपड, समोरच्या पक्षाचा हेकेखोरपणा, वकिलांचे प्रयत्न आणि एकूणच व्यवस्थेची गुंतागुंत अनुभवली. यातूनच ‘सहनशीलता’ हा गुण माझ्या अंगी भिनत गेला. जे काही घडत आहे, ते स्वीकारून पुढे जाण्याची वृत्ती तयार झाली. आता प्रत्येक सुनावणीला जाताना मी मानसिक दृष्ट्या तयार असतो, की आज काहीही होऊ शकते किंवा काहीही होणार नाही. ही मानसिक तयारी खूप महत्त्वाची ठरली आहे.
हा प्रवास अजूनही सुरू आहे किंवा कदाचित संपला असेल, पण यातून मी जे शिकलो, ते माझ्यासोबत कायम राहणार आहे. न्यायव्यवस्थेची गुंतागुंत, तिच्यातील उणिवा आणि मर्यादा याबद्दल एक वेगळी समज विकसित झाली. पण त्याहीपेक्षा महत्त्वाचे म्हणजे, जीवनातील कोणत्याही मोठ्या आव्हानाचा सामना करताना संयम आणि सहनशीलता हे दोन गुण किती महत्त्वाचे आहेत, हे मला या १५ महिन्यांनी शिकवले. हा अनुभव केवळ एक कायदेशीर लढा नव्हता, तर तो माझ्या व्यक्तिमत्त्वाला अधिक कणखर बनवणारा एक महत्त्वाचा टप्पा होता. ज्यांना कधीतरी अशा न्यायालयीन प्रक्रियेतून जावे लागते, त्यांना माझ्या या अनुभवातून थोडा तरी धीर मिळेल अशी आशा आहे.
By
