नक्षल: तब्बल चार दशके बंदुकीचा धाक, पोलिसांसह अनेकांचा बळी घेणारा नक्षल गोंडवाना विद्यापीठात मार्गदर्शक; भूपतीच्या नेमणुकीची योग्यता काय? जनसंघर्ष समितीचा प्रशासनाला सवाल

गडचिरोली जिल्ह्याला गेली चार दशके नक्षलवादाच्या विळख्यात ठेवणारा, अनेक पोलिस जवान आणि सामान्य नागरिकांच्या मृत्यूला प्रत्यक्ष-अप्रत्यक्षरित्या जबाबदार असलेला माओवाद्यांचा मास्टरमाईंड मल्लोजुल्ला वेणुगोपालराव उर्फ भूपती याला गोंडवाना विद्यापीठात समन्वयक म्हणून नियुक्त करण्यात आले आहे. माओवादी चळवळीचा एकेकाळचा रणनीतीकार असलेल्या भूपतीच्या या नियुक्तीमुळे आता मोठा वाद निर्माण झाला आहे. जनसंघर्ष समिती आणि स्थानिक ग्रामसभांनी या निर्णयावर तीव्र आक्षेप घेतला असून, प्रशासनाला भूपतीच्या नेमणुकीच्या योग्यतेबाबत प्रश्न विचारले आहेत.

### गोंडवाना विद्यापीठातील वादग्रस्त नियुक्ती
गेल्या काही दिवसांपूर्वी गडचिरोली येथील गोंडवाना विद्यापीठाने ‘एकल उपक्रम’ अंतर्गत ग्रामसभांचे सक्षमीकरण आणि मार्गदर्शनासाठी भूपतीला समन्वयक म्हणून नेमले आहे. ही नियुक्ती जाहीर होताच जिल्ह्याच्या राजकीय आणि सामाजिक वर्तुळात खळबळ उडाली आहे. ज्या गावांना मदत करण्यासाठी भूपतीची नियुक्ती केली आहे, त्या मागास गावातील ग्रामसभांनीच याचा तीव्र विरोध सुरू केला आहे. याशिवाय, माओवाद्यांनी मारलेल्या सामान्य आदिवासींसाठी लढणाऱ्या जनसंघर्ष समितीनेही या नियुक्तीला विरोध करत ती तत्काळ रद्द करण्याची मागणी केली आहे.

### कोण आहे नक्षलवादी भूपती?
मल्लोजुल्ला वेणुगोपालराव उर्फ सोनू उर्फ भूपती हा माओवाद्यांच्या पॉलिट ब्युरोचा सदस्य तसेच सेंट्रल कमिटी मेंबर असून, त्याला नक्षल चळवळीचा ‘मेंदू’ मानले जाते. तब्बल ६ कोटींचे बक्षीस त्याच्यावर होते. भूपतीनेच गडचिरोली जिल्ह्यात माओवाद रुजवला, अनेक दलम आणि कमांडर तयार केले. १९८० मध्ये गडचिरोलीतील मोयाबिनपेठा येथे सीआरपीएफ आणि माओवाद्यांमध्ये झालेल्या पहिल्या चकमकीपासून ते १९८२ मध्ये सिरोंचाजवळील अमरादी गावात एका शिक्षकाचा हात कापण्यापर्यंत, भूपतीचा नक्षलवादी कारवायांमध्ये सक्रिय सहभाग राहिला आहे. त्याच्या नेतृत्वाखालील नक्षलवाद्यांनी गडचिरोलीसह दंडकारण्यात ४० वर्षे दहशतीचे वातावरण निर्माण केले होते.

### नेमणुकीच्या योग्यतेवर प्रश्नचिन्ह
जनसंघर्ष समितीचे अध्यक्ष दत्ता शिर्के यांनी भूपतीच्या नेमणुकीवर गंभीर प्रश्न उपस्थित केले आहेत. ते म्हणतात, “ज्याने चार दशके गडचिरोलीत दहशत माजवली, शेकडो सामान्य आदिवासींच्या हत्येसाठी जो प्रत्यक्ष किंवा अप्रत्यक्षरीत्या जबाबदार आहे, ज्याच्यावर देशद्रोहाचे आरोप आहेत, अशा हिंसक भूपतीला ग्रामसभांना मार्गदर्शन करण्याची जबाबदारी कशी काय दिली जाऊ शकते?” गोंडवाना विद्यापीठाने भूपतीला कोणत्या योग्यतेनुसार निवडले, याचा खुलासा करावा अशी मागणीही समितीने केली आहे.

जिल्ह्यातील संयुक्त ग्रामसभांनी जिल्हाधिकारी आणि पोलिस अधीक्षकांकडे तक्रार करत ही नियुक्ती रद्द करण्याची मागणी केली आहे. त्यांनी अनेक महत्त्वाचे प्रश्न विचारले आहेत:
* जिल्ह्यात अनेक जाणकार असताना भूपतीचीच नियुक्ती का?
* ४० वर्षे आदिवासींना बंदुकीच्या धाकात ठेवून अनेकांचा जीव घेणारा मार्गदर्शक कसा?
* आजपर्यंत योजनांचा विरोध करणारा आता योजनांचे मार्गदर्शन काय करणार?
* ४५० पोलीस जवानांची आणि अनेक पदाधिकाऱ्यांची हत्या करणाऱ्या भूपतीचे सर्व गुन्हे माफ कसे झाले?

### जनतेचा संताप आणि आंदोलनाचा इशारा
भूपतीच्या नेमणुकीमुळे गडचिरोलीतील जनतेमध्ये संताप आणि असंतोष वाढत आहे. ज्याने आपल्या प्रियजनांना नक्षलवादात गमावले आहे, त्यांच्या जखमा पुन्हा ताज्या झाल्या आहेत. जनसंघर्ष समिती आणि ग्रामसभांच्या पदाधिकाऱ्यांनी स्पष्ट इशारा दिला आहे की, जर भूपतीची नियुक्ती रद्द केली नाही, तर तीव्र आंदोलन छेडण्यात येईल. हा प्रश्न केवळ एका व्यक्तीच्या नियुक्तीचा नसून, जिल्ह्यातील शांतता आणि न्यायाच्या मूल्यांवर विश्वास ठेवणाऱ्या सर्व नागरिकांच्या भावनांचा आहे.

**निष्कर्ष:**
माजी नक्षलवादी नेता भूपतीच्या गोंडवाना विद्यापीठातील नियुक्तीने गडचिरोलीत एक नवीन वादळ निर्माण केले आहे. त्याच्या हिंसक भूतकाळाकडे दुर्लक्ष करून त्याला मार्गदर्शकाची भूमिका देणे हे अनेक प्रश्न निर्माण करते. विद्यापीठाने या नियुक्तीची योग्य स्पष्टीकरण देऊन जनमताचा आदर करावा आणि जनतेच्या भावनांचा विचार करून योग्य निर्णय घ्यावा, अशी अपेक्षा आहे. हा निर्णय जिल्ह्याच्या भविष्यासाठी आणि शांततेच्या प्रयत्नांसाठी महत्त्वाचा ठरेल.