पुतिन पुन्हा भारतात! ब्रिक्स परिषदेसाठी दिल्लीत दाखल, मोदींशी होणार द्विपक्षीय चर्चा; रशिया देणार ‘हे’ खास विमान?

रशियाचे राष्ट्राध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन पुन्हा एकदा भारताच्या दौऱ्यावर येत आहेत. ब्रिक्स शिखर परिषदेत सहभागी होण्यासाठी ते नवी दिल्लीत दाखल होणार असून, पंतप्रधान नरेंद्र मोदींसोबत त्यांची द्विपक्षीय बैठकही निश्चित झाली आहे. नऊ महिन्यांतील हा त्यांचा दुसरा भारत दौरा असून, व्यापार, संरक्षण आणि भू-राजकीय स्थैर्याच्या दृष्टीने हा दौरा अत्यंत महत्त्वाचा मानला जात आहे.

**ब्रिक्स परिषदेसाठी पुतिन यांचा भारत दौरा**
रशियाचे राष्ट्राध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन 11 सप्टेंबर रोजी नवी दिल्लीत होणाऱ्या ब्रिक्स नेत्यांच्या बैठकीत सहभागी होण्यासाठी भारतात येत आहेत. या महत्त्वपूर्ण परिषदेपूर्वी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि पुतिन यांच्यात एक द्विपक्षीय बैठक होणार आहे. रशियाचे राष्ट्राध्यक्ष कार्यालय असलेल्या क्रेमलिनचे प्रवक्ते दिमित्री पेस्कोव्ह यांनी या बैठकीला दुजोरा दिला आहे. रशिया भारताला आपला सामरिक भागीदार मानतो आणि दोन्ही देशांमधील संबंध हे रशियासाठी अत्यंत महत्त्वाचे असल्याचे त्यांनी सांगितले. सध्या भारत आणि रशियामधील बहुतेक देयके आपापल्या राष्ट्रीय चलनांमध्ये केली जात आहेत, हे दोन्ही देशांमधील वाढत्या सहकार्याचे द्योतक आहे.

**मोदी-पुतिन बैठकीतील प्रमुख मुद्दे**
या उच्चस्तरीय बैठकीत व्यापार, आर्थिक सहकार्य आणि वाहतूक या संबंधित मुद्द्यांवर सखोल चर्चा अपेक्षित आहे. दोन्ही नेते परस्पर व्यापार वाढवण्यासाठी आणि त्यांच्या कंपन्यांसाठी रशियन तसेच भारतीय बाजारपेठेत नवीन संधी शोधण्यावर विचारमंथन करतील. भारतीय कंपन्या रशियन बाजारपेठेत आपला विस्तार करू पाहत आहेत, तर रशियालाही भारतात आपल्या व्यवसायांचा आणि उत्पादनांचा विस्तार करण्यात रस आहे. याशिवाय, रशिया-युक्रेन युद्ध आणि पर्शियन आखातातील सध्याचा तणाव हे देखील बैठकीतील महत्त्वाचे चर्चेचे विषय असण्याची शक्यता आहे. या जागतिक घटनांचा जागतिक अर्थव्यवस्थेवर होत असलेल्या परिणामांवरही दोन्ही नेते चर्चा करतील.

**भारताला एसयू-57 लढाऊ विमानांची विक्री?**
रशिया भारताला आपली अत्याधुनिक एसयू-57 (SU-57) लढाऊ विमाने विकण्याची तयारी करत असल्याचे समोर आले आहे. क्रेमलिनचे प्रवक्ते दिमित्री पेस्कोव्ह यांनी सांगितले की, भारताला एसयू-57 विमानांची विक्री रशियाच्या अजेंड्यावर आहे. एसयू-57 हे रशियाचे पाचव्या पिढीचे लढाऊ विमान आहे, जे स्टेल्थ तंत्रज्ञानाने (Stealth Technology) बनवलेले आहे. यामुळे शत्रूच्या रडारवर ते शोधणे अत्यंत कठीण होते. हे विमान आधुनिक हवेतून-हवेत आणि हवेतून-जमिनीवर मारा करणारी शस्त्रे वाहून नेण्यास सक्षम असून, ते आधुनिक रडार, सेन्सर्स आणि इलेक्ट्रॉनिक युद्ध प्रणालींनी देखील सुसज्ज आहे. भारताच्या हवाई दलाच्या आधुनिकीकरणासाठी हे एक महत्त्वाचे पाऊल ठरू शकते.

**नऊ महिन्यांतील पुतिन यांचा दुसरा भारत दौरा**
विशेष म्हणजे, नऊ महिन्यांच्या आत पुतिन यांचा हा दुसरा भारत दौरा आहे. यापूर्वी त्यांनी गेल्या वर्षी डिसेंबर महिन्यात भारताला भेट दिली होती. रशिया-युक्रेन युद्ध सुरू झाल्यापासून पुतिन यांचा हा पहिलाच भारत दौरा होता, जो अत्यंत महत्त्वाचा ठरला. त्यावेळी पुतिन दिल्लीत दाखल झाल्यावर पंतप्रधान मोदींनी विमानतळावर त्यांचे स्वागत केले होते आणि दोन्ही नेते पंतप्रधानांच्या निवासस्थानी गेले होते, जिथे मोदींनी त्यांच्या सन्मानार्थ एका खासगी भोजनाचे आयोजन केले होते. त्या भेटीत मोदींनी पुतिन यांना रशियन भाषेत लिहिलेली भगवद्गीता भेट दिली होती. दुसऱ्या दिवशी दोन्ही नेत्यांनी त्यांची वार्षिक शिखर परिषद घेतली, ज्यात संरक्षण, ऊर्जा, व्यापार आणि आर्थिक सहकार्यावर विस्तृत चर्चा झाली होती.

**भारत-रशिया मैत्रीला 55 वर्षे**
भारत आणि रशिया यांच्यातील मैत्रीचा भक्कम पाया सोव्हिएत काळातच घातला गेला. 9 ऑगस्ट 1971 रोजी दोन्ही देशांनी शांतता, मैत्री आणि सहकार्य करारावर स्वाक्षरी केली होती. त्यानंतर संरक्षण, उद्योग आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रात दोन्ही देशांमधील सहकार्य मोठ्या प्रमाणात वाढले. सोव्हिएत युनियनने भारताच्या औद्योगिक विकासालाही मोलाची मदत केली आहे, ज्याचे भिलाई स्टील प्लांट हे एक उत्तम उदाहरण आहे. भारताने सोव्हिएत युनियन आणि नंतर रशियाकडून अनेक लढाऊ विमाने, रणगाडे, पाणबुड्या आणि क्षेपणास्त्र प्रणाली खरेदी केली आहेत, ज्या आजही भारताच्या संरक्षण व्यवस्थेचा कणा आहेत.

**निष्कर्ष**
राष्ट्राध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन यांचा हा भारत दौरा केवळ ब्रिक्स परिषदेसाठीच नव्हे, तर भारत आणि रशिया यांच्यातील दीर्घकालीन सामरिक संबंध अधिक दृढ करण्याच्या दृष्टीने महत्त्वाचा ठरणार आहे. दोन्ही देशांमधील व्यापार, आर्थिक सहकार्य आणि संरक्षण क्षेत्रातील भागीदारीला यामुळे नवी दिशा मिळण्याची शक्यता आहे, तसेच जागतिक आणि प्रादेशिक महत्त्वाच्या मुद्द्यांवरही महत्त्वाच्या चर्चा होतील, ज्यामुळे जागतिक पटलावर भारताची भूमिका अधिक मजबूत होईल.