ममता बॅनर्जींना थेट आव्हान की राजकीय खेळी? नंदिग्राम पोटनिवडणुकीत टीएमसीच्या फुटीर गटाची ‘दीदीं’नाच ऑफर!

पश्चिम बंगालच्या राजकारणात सध्या नंदिग्राम विधानसभा पोटनिवडणुकीवरून जोरदार चर्चा सुरू आहे. माजी मुख्यमंत्री आणि टीएमसीच्या संस्थापक ममता बॅनर्जी यांना चक्क त्यांच्याच पक्षातून फुटून बाहेर पडलेल्या ऋतब्रता बॅनर्जी यांनी एक अनपेक्षित ऑफर दिली आहे. जर ममता बॅनर्जी यांनी नंदिग्राममधून निवडणूक लढवण्याचा निर्णय घेतला, तर त्यांच्या गटाकडून कोणताही उमेदवार उभा केला जाणार नाही, असे ऋतब्रता यांनी जाहीर केले आहे. या घोषणेने पश्चिम बंगालच्या राजकीय वर्तुळात अनेक तर्कवितर्क लढवले जात आहेत.

### ऋतब्रतांची ‘ममता’मयी ऑफर आणि राजकीय पेच
टीएमसीमधून बंडखोरी करून बाहेर पडलेले ऋतब्रता बॅनर्जी यांनी ममता बॅनर्जींना विधानसभेत परत येण्यासाठी नंदिग्राममधून निवडणूक लढवण्याचे आवाहन केले आहे. त्यांच्या मते, ममता बॅनर्जींनी नंदिग्राममधून निवडणूक लढवणे अधिक योग्य ठरेल. ऋतब्रता यांच्या गटाने पोटनिवडणुकीसाठी उमेदवार जवळपास निश्चित केला असतानाही, ममता दीदी उभ्या राहिल्यास उमेदवार मागे घेण्याची तयारी दर्शवली आहे. एवढेच नव्हे, तर ममता बॅनर्जी अपक्ष म्हणून लढल्या तरी त्यांच्या विरोधात उमेदवार देणार नाही, असेही ऋतब्रतांनी स्पष्ट केले आहे. ही ऑफर केवळ राजकीय शिष्टाचार आहे की यामागे काही मोठी रणनीती आहे, यावर आता चर्चा सुरू झाली आहे.

### नंदिग्रामचे राजकीय महत्त्व आणि ऐतिहासिक संदर्भ
नंदिग्राम हा पश्चिम बंगालच्या राजकारणातील एक अत्यंत संवेदनशील आणि महत्त्वाचा मतदारसंघ आहे. 2007 मधील भूसंपादन विरोधी आंदोलनाने या भागाला राष्ट्रीय पातळीवर ओळख मिळवून दिली आणि 2011 मध्ये ममता बॅनर्जींना सत्तेवर आणण्यात या आंदोलनाचा मोठा वाटा होता. 2021 च्या विधानसभा निवडणुकीत स्वतः ममता बॅनर्जींनी येथून निवडणूक लढवली होती, पण त्यांना भाजपचे शुभेंदू अधिकारी यांच्याकडून पराभव पत्करावा लागला. शुभेंदू अधिकारी हे पूर्वी टीएमसीमध्ये होते आणि नंतर भाजपमध्ये सामील होऊन ममता बॅनर्जींचे कडवे प्रतिस्पर्धी बनले. अधिकारींनी 2021 मध्ये नंदिग्राम आणि भवानीपूर या दोन्ही जागा जिंकल्या होत्या, मात्र त्यांनी भवानीपूरची जागा कायम ठेवत नंदिग्राममधून राजीनामा दिला, त्यामुळे ही जागा रिक्त झाली आहे. ही पोटनिवडणूक भाजपसाठी आपली पकड कायम ठेवण्याची आणि टीएमसीसाठी आपले पूर्वीचे वर्चस्व परत मिळवण्याची एक मोठी संधी आहे.

### उमेदवारी घोषणेतील विलंब आणि टीएमसीमधील फूट
नंदिग्राम पोटनिवडणुकीसाठी भाजप आणि टीएमसी या दोन्ही प्रमुख पक्षांनी अद्याप उमेदवारांची घोषणा केलेली नाही. यामागे अनेक राजकीय कारणे असल्याचे बोलले जाते. टीएमसीमध्ये सध्या तीन गट पडले आहेत – एक ममता बॅनर्जींच्या नेतृत्वाखाली, दुसरा ऋतब्रता बॅनर्जींच्या नेतृत्वाखाली आणि तिसरा एनसीपीआय या लहान पक्षात सामील झालेल्या 20 लोकसभा खासदारांचा गट, ज्यांनी भाजपच्या नेतृत्वाखालील एनडीएला पाठिंबा दिला आहे. या अंतर्गत कलहामुळे टीएमसीमध्ये मोठी गोंधळाची परिस्थिती आहे. दोन्ही गटांनी पक्षाचे नाव आणि चिन्हावर दावा सांगितला असल्याने, निवडणूक आयोगाच्या निर्णयाशिवाय उमेदवारी अर्ज भरण्याची अंतिम मुदत संपल्यास ते अपक्ष म्हणूनही निवडणूक लढवू शकतात. दुसरीकडे, भाजपही ममता बॅनर्जी नंदिग्राममधून निवडणूक लढवणार की नाही, यावर स्पष्टतेच्या प्रतीक्षेत आहे.

### डाव्या आघाडीची तयारी
या सर्व राजकीय गोंधळात डाव्या आघाडीने मात्र आपली तयारी दर्शवली आहे. नंदीग्राम आणि रेजिनगर विधानसभा पोटनिवडणुकांसाठी त्यांनी उमेदवारांची घोषणा केली आहे. सीपीआयने नंदीग्राममधून शांती गोपाल गिरी यांना, तर सीपीआय(एम)ने राजनगरमधून सय्यद असद अली यांना उमेदवारी दिली आहे. शांती गोपाल गिरी यांनी 2021 च्या विधानसभा निवडणुकीतही नंदीग्राममधून डाव्या पक्षाचे उमेदवार म्हणून निवडणूक लढवली होती, परंतु त्यांना फार कमी मते मिळाली होती.

**निष्कर्ष:** एकंदरीत, नंदिग्राम पोटनिवडणूक पश्चिम बंगालच्या राजकारणात अनेक नवीन समीकरणे निर्माण करणार आहे. ऋतब्रता बॅनर्जींची ऑफर, टीएमसीमधील अंतर्गत फूट, भाजपची सावध भूमिका आणि डाव्या आघाडीची तयारी यामुळे ही निवडणूक अत्यंत रंजक बनली आहे. ममता बॅनर्जी या ऑफरचा स्वीकार करणार की नाही, टीएमसीमधील गटबाजीचे काय होणार आणि या पोटनिवडणुकीचा निकाल पश्चिम बंगालच्या पुढील राजकारणावर काय परिणाम करेल, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल.