प्रत्येक बोलीभाषेत निर्माण होणारे साहित्य, साहित्य संमेलने आणि साहित्यिकांच्या कल्पना हे मराठीचे मोठे वैभव : देवेंद्र फडणवीस

**मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांचे डिजिटल मराठीसाठी मोठे आवाहन!**

**मेटा वर्णन:** मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी ‘अभिजात मराठी भाषा सन्मान दिना’निमित्त डिजिटल युगात मराठी भाषेचे महत्त्व, तिचे संवर्धन आणि तंत्रज्ञानासोबत तिचा वापर वाढवण्यावर भर दिला. त्यांच्या भाषणातील मुख्य मुद्दे सविस्तर वाचा.

**परिचय:**
‘अभिजात मराठी भाषा सन्मान दिवस’ आणि ‘अभिजात मराठी भाषा सप्ताह २०२६’च्या उदघाटन सोहळ्यात राज्याचे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी मराठी भाषेच्या सद्यस्थिती आणि भविष्यावर महत्त्वपूर्ण भाष्य केले. मराठीला ज्ञानाची भाषा बनवण्यासाठी आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करणे किती आवश्यक आहे, यावर त्यांनी विशेष भर दिला. मातृभाषेचा उत्सव साजरा करण्यासोबतच डिजिटल युगात मराठीचे स्थान कसे मजबूत करता येईल, यावर त्यांनी मार्गदर्शन केले.

**अभिजात दर्जा आणि मराठीचा गौरवशाली इतिहास**
मुख्यमंत्री फडणवीस यांनी नमूद केले की, मराठी भाषेला मोठा इतिहास आणि समृद्ध संस्कृती लाभली आहे. अनेक वर्षांच्या प्रयत्नांनंतर, २०२४ मध्ये पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी मराठीला अभिजात भाषेचा दर्जा देण्यावर शिक्कामोर्तब केले, जो महाराष्ट्रासाठी अत्यंत अभिमानाचा क्षण आहे. मराठी शाहीर, लोककलावंत आणि भक्तीपरंपरेतून समृद्ध झाली आहे. संत ज्ञानेश्वरांची ‘ज्ञानेश्वरी’ आणि संत तुकारामांचे अभंग यांनी मराठीचे महत्त्व पुढील पिढ्यांपर्यंत पोहोचवले. छत्रपती शिवाजी महाराजांनी स्वराज्यासोबतच स्वभाषेचा गौरवही केला. त्यांनी संपूर्ण राज्यकारभार मराठीत चालावा यासाठी प्रयत्न करत ‘मराठी राजभाषा कोश’ निर्माण केला. महात्मा फुले, आगरकर, गोखले, छत्रपती शाहू महाराज आणि डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांसारख्या महापुरुषांनी मराठीच्या माध्यमातून समाजात परिवर्तनाचे विचार रुजवले.

### मराठी भाषेची समृद्धी आणि तिचे सामर्थ्य
फडणवीस यांनी मराठी भाषेचे विविध गुणधर्म सांगितले. मराठी नाजूक, रागट, गोंधळशी, मायाळू, प्रखर आणि तेजोमय अशा विविध गुणांनी नटलेली आहे. मराठी ज्ञानकोश आणि मराठी शब्दकोशांमध्ये ११ ते १३ लाख शब्द आढळतात, तर ऑक्सफर्ड डिक्शनरीमध्ये केवळ ६ लाख शब्द आहेत. जगातील मंडारिन, स्पॅनिश आणि फ्रेंचसारख्या भाषांमध्ये ३ ते साडेतीन लाख शब्द आहेत, यावरून मराठीच्या शब्दसंपदेची कल्पना येते. महाराष्ट्र शासनाच्या मराठी शब्दकोशामध्ये सध्या सुमारे ३ लाख शब्द आहेत, जे १३ लाखांपर्यंत पोहोचवण्याचे काम करण्याची गरज त्यांनी व्यक्त केली.

### भाषा जिवंत ठेवण्यासाठी त्रिसूत्री: वापर, वावर आणि संशोधन
मुख्यमंत्री म्हणाले की, भाषा ही केवळ संपर्काचे माध्यम नसून संस्कृतीची वाहक आणि इतिहासाची साक्ष आहे. एखादी भाषा संपली तर त्यासोबत संपूर्ण संस्कृती, विचार, सभ्यता आणि व्यवस्था संपण्याचा धोका असतो. भाषेला जिवंत ठेवण्यासाठी तिचा **वापर, वावर आणि संशोधन** या तीन गोष्टी महत्त्वाच्या आहेत. या तिन्ही गोष्टी सातत्याने सुरू राहण्यासाठी अभिजात भाषेचा दर्जा मिळणे महत्त्वाचे होते, जो आता मराठीला मिळाला आहे.

**मातृभाषेचे महत्त्व आणि बालविकास**
विकासाच्या दिशेने जायचे असेल तर मातृभाषेचा आग्रह अत्यंत महत्त्वाचा आहे, असेही फडणवीस यांनी सांगितले. पहिल्या पाच वर्षांत मुलांच्या मेंदूचा मोठ्या प्रमाणात विकास होतो. या काळात पालकांनी मुलांशी जास्तीत जास्त मातृभाषेत संवाद साधावा, असे आवाहन त्यांनी केले. यामुळे मुलांच्या सर्वांगीण विकासाला मदत होते आणि त्यांना इतर भाषा आत्मसात करण्यासही फायदा होतो.

### डिजिटल युगात मराठीची वाढती गरज
आज संवाद मोठ्या प्रमाणावर डिजिटल माध्यमातून होत असल्यामुळे बदलत्या डिजिटल युगात ‘डिजिटल मराठी’ विकसित करण्याची गरज आहे. मराठी भाषा विभागाने या दिशेने काम सुरू केले आहे. आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI), क्वांटम कॉम्प्युटिंग, स्पेस टेक्नॉलॉजी आणि बायोटेक्नॉलॉजी यांसारख्या क्षेत्रांमध्ये मराठी भाषेचा वापर वाढवणे आवश्यक आहे. डिजिटल प्लॅटफॉर्मवर जास्तीत जास्त मराठी कंटेंट तयार करण्याचे आवाहन त्यांनी केले, ज्यामुळे नवीन पिढीपर्यंत मराठी अधिक प्रभावीपणे पोहोचेल. स्पीच-टू-टेक्स्टसारख्या तंत्रज्ञानामुळे मराठीसाठी नवीन संधी उपलब्ध झाल्या आहेत.

### बोलीभाषांचे वैभव आणि नाट्यसंस्कृतीचे योगदान
मराठीची ताकद केवळ प्रमाण मराठीत नसून कोकणी, वऱ्हाडी, मालवणी, रायगडी, आगरी, धनगरी आणि झाडमुळी यांसारख्या विविध बोलीभाषांमध्येही आहे. प्रत्येक बोलीभाषेत निर्माण होणारे साहित्य, साहित्य संमेलने आणि साहित्यिकांच्या कल्पना हे मराठीचे मोठे वैभव आहे. देशात सर्वाधिक साहित्य संमेलने मराठी भाषेत होतात, याचा मुख्यमंत्र्यांना अभिमान आहे. मराठी नाट्यसंस्कृती आणि कलावंतांनी देशातील नाट्यसंस्कृती जिवंत ठेवण्यात मोठे योगदान दिले आहे.

**निष्कर्ष:**
देवेंद्र फडणवीस यांनी मराठी भाषेच्या सर्वांगीण विकासासाठी आणि संवर्धनासाठी एक दूरदृष्टीचा विचार मांडला. अभिजात दर्जा मिळणे हे पहिले पाऊल असले तरी, आता डिजिटल माध्यमांमध्ये तिचा वापर वाढवणे, बोलीभाषांचे जतन करणे आणि नवीन पिढीला मराठीशी जोडून ठेवणे हे आपले सामूहिक कर्तव्य आहे. मराठीला खऱ्या अर्थाने ज्ञानाची आणि भविष्याची भाषा बनवण्यासाठी तंत्रज्ञानाचा स्वीकार करून तिचा जास्तीत जास्त वापर करणे आज काळाची गरज आहे.