माहितीचा खजिना, पण ज्ञानाची वानवा? देवेंद्र फडणवीसांचा Gen-Z आणि Gen-Alpha ला महत्त्वाचा संदेश

उपमुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी नागपूरमधील नवव्या आंतरराष्ट्रीय प्राचार्य शैक्षणिक परिषदेत Gen-Z आणि Gen-Alpha पिढीसमोरच्या आव्हानांवर आणि शिक्षणाच्या भूमिकेवर महत्त्वाचे विचार मांडले. माहितीच्या स्फोटात जन्माला आलेल्या या पिढीला केवळ माहिती नाही, तर ज्ञानाची खरी गरज आहे, असे त्यांनी अधोरेखित केले.

**माहितीचा स्फोट, पण ज्ञानाची वानवा: शिक्षकांची भूमिका महत्त्वाची**

देवेंद्र फडणवीस यांच्या मते, Gen-Z आणि Gen-Alpha या दोन्ही पिढ्या माहिती आणि तंत्रज्ञानाच्या अशा काळात जन्माला आल्या आहेत, जिथे त्यांना सहजपणे प्रचंड माहिती उपलब्ध होते. मात्र, केवळ माहिती असणे म्हणजे ज्ञान असणे नव्हे. या माहितीचे रूपांतर ज्ञानात करण्याची, ते आत्मसात करण्याची आणि त्यातून योग्य निर्णय घेण्याची क्षमता विकसित करण्याची जबाबदारी शिक्षक आणि मुख्याध्यापकांवर आहे. विद्यार्थ्यांमधील ही ज्ञाननिर्मितीची प्रक्रिया अधिक प्रभावी कशी करता येईल, यावर शिक्षण प्रणालीने लक्ष केंद्रित करणे आवश्यक आहे.

**मातृभाषेतील शिक्षण: सर्वांगीण विकासाचा आधार**

शिक्षण पद्धतीवर बोलताना फडणवीस यांनी मातृभाषेच्या महत्त्वावर विशेष भर दिला. त्यांनी नमूद केले की, जगातील सर्व विकसित देशांमध्ये त्यांचे शिक्षण अभ्यासक्रम मातृभाषेतून चालतात, तर विकसनशील देशांमध्ये अजूनही परकीय भाषेचा प्रभाव दिसून येतो. नवीन राष्ट्रीय शिक्षण धोरण (NEP) म्हणूनच मातृभाषेतून शिक्षण देण्यावर जोर देत आहे. जन्मापासून पाच वर्षांपर्यंत मुलांचा मानसिक विकास अत्यंत वेगाने होतो आणि या काळात मातृभाषेतील संवाद त्यांच्या भाषिक आणि मानसिक विकासात महत्त्वाची भूमिका बजावतो, असे त्यांनी स्पष्ट केले.

**सोशल मीडिया आणि मोबाईल: नाकारू नका, वापर शिका!**

आजच्या युगात विद्यार्थी मोबाईलमध्ये आणि सोशल मीडियावर गुंतले आहेत, अशी तक्रार अनेकदा ऐकायला मिळते. मात्र, फडणवीस यांनी यावर वेगळा दृष्टिकोन मांडला. ते म्हणाले की, केवळ विद्यार्थ्यांनाच नाही, तर आपल्यालाही मोबाईल आणि सोशल मीडियामध्ये व्यस्त असल्याची जाणीव होते आणि आपला ‘अटेंशन स्पॅन’ काही सेकंदांपुरता मर्यादित झाला आहे. त्यामुळे मोबाईल आणि सोशल मीडियाला पूर्णपणे नाकारण्याची गरज नाही, तर त्याचा योग्य वापर कसा करायचा, यावर लक्ष देण्याची आवश्यकता आहे. शहरी आणि ग्रामीण भागातील तंत्रज्ञानाची दरी कमी होत असून, येत्या काही वर्षांत ती पूर्णपणे नाहीशी होईल, असा विश्वासही त्यांनी व्यक्त केला.

**AI ला नाही मानवी संवेदना, मूल्याधारित शिक्षणच महत्त्वाचे**

आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) च्या वाढत्या प्रभावावर बोलताना फडणवीस यांनी एक महत्त्वाचा मुद्दा अधोरेखित केला. AI कडे मानवी संवेदना नाहीत, नैतिकता (Ethics) नाही आणि हीच मूल्ये आपल्या शैक्षणिक प्रणालीचा पाया आहेत. जी AI देऊ शकत नाही. त्यामुळे आपल्या शिक्षण पद्धतीतून मानवी मूल्ये, नैतिकता आणि सहानुभूती जोपासणे हे अत्यंत महत्त्वाचे आहे, असे ते म्हणाले.

**निष्कर्ष**

एकंदरीत, उपमुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी आजच्या डिजिटल युगातील शिक्षणाची दिशा, Gen-Z आणि Gen-Alpha पिढीसमोरील आव्हाने आणि शिक्षकांची भूमिका यावर अत्यंत सखोल विचार मांडले. माहितीचे रूपांतर ज्ञानात करणे, मातृभाषेतील शिक्षणाला प्रोत्साहन देणे, तंत्रज्ञानाचा योग्य वापर शिकवणे आणि मानवी मूल्ये जोपासणे हेच आजच्या शिक्षणाचे मुख्य उद्दिष्ट असले पाहिजे, असा त्यांचा संदेश होता. या विचारांमुळे शिक्षण क्षेत्रात एक नवी दिशा मिळेल, अशी अपेक्षा आहे.