राज्यात ऊस गळीत हंगामाची रणधुमाळी: राजू शेट्टींची आंदोलनाची धार बदलली, आता साखर कारखान्यांवर ‘काटा बंद’चा इशारा!

महाराष्ट्रात आजपासून (15 ऑक्टोबर) अधिकृतपणे ऊस गळीत हंगामाला सुरुवात झाली असली तरी, शेतकरी आणि साखर कारखानदार यांच्यातील संघर्ष आता अधिक तीव्र होण्याची चिन्हे आहेत. स्वाभिमानी शेतकरी संघटनेचे नेते राजू शेट्टी यांनी आपल्या आंदोलनाची दिशा बदलत, आता थेट साखर कारखाने बंद पाडण्याचा इशारा दिला आहे. आज कराड येथील कृष्णा सहकारी साखर कारखान्यावर ‘काटा बंद’ आंदोलन करत, त्यांनी आपल्या नव्या आंदोलनाची सुरुवात केली आहे.
या आंदोलनामुळे राज्यातील साखर उद्योगात मोठी खळबळ उडाली आहे. राजू शेट्टी यांनी ऊस परिषदेतून उसाला प्रतिटन 5,500 रुपये दर मिळावा अशी मागणी केली आहे. यासाठी गेल्या दोन दिवसांपासून कोगनोळी टोल नाक्यावर महाराष्ट्र आणि कर्नाटकातील हजारो शेतकऱ्यांनी अभूतपूर्व आंदोलन केले.

### राजू शेट्टींनी दराची मागणी का केली?
राजू शेट्टी यांनी उसाला प्रतिटन 5,500 रुपये दर मिळावा अशी मागणी केली आहे, कारण सध्या बाजारात साखरेचे दर वाढत आहेत. यामुळे शेतकऱ्यांना चांगला दर मिळणे अपेक्षित आहे, असे त्यांचे म्हणणे आहे. याउलट, मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी महाराष्ट्र हे देशात सर्वाधिक एफआरपी (FRP) देणारे राज्य असल्याचे सांगितले आहे. एफआरपी हा त्या-त्या भौगोलिक क्षेत्रातील उसाच्या उताऱ्यावर अवलंबून असतो. सरकारने 2024-25 साठी मूळ उताऱ्यासाठी प्रति क्विंटल 340 रुपये (म्हणजे प्रतिटन 3,400 रुपये) एफआरपी दिली होती, तर 2025-26 मध्ये ती 15 रुपयांनी वाढवून प्रति क्विंटल 355 रुपये (म्हणजे प्रतिटन 3,550 रुपये) केली आहे.
पश्चिम महाराष्ट्रात उसाचा उतारा 11 ते 12 टक्क्यांपर्यंत असतो, ज्यामुळे हा दर आणखी वाढतो. मात्र, साखर कारखानदार ऊस तोडणी आणि वाहतूक खर्च वजा करून घेतात, त्यामुळे शेतकऱ्याला प्रत्यक्षात फारसा फायदा होत नाही. म्हणूनच, राजू शेट्टी यांनी यावेळी प्रतिटन 5,500 रुपये मिळावेत अशी ठाम भूमिका घेतली आहे, जेणेकरून शेतकऱ्यांना त्यांच्या घामाचे योग्य मोल मिळेल.

### आंदोलनाची पुढील दिशा: पदयात्रा आणि कारखाने बंद
सलग 31 तास पुणे-बेंगलोर राष्ट्रीय महामार्ग रोखून धरल्यानंतर, प्रवाशांची गैरसोय लक्षात घेऊन शेतकऱ्यांनी आपले महामार्गावरील ठिय्या आंदोलन मागे घेतले. मात्र, हा लढा संपलेला नसून तो थेट केंद्रीय मंत्र्यांच्या दारात नेण्याचा निर्णय राजू शेट्टी यांनी घेतला आहे. महामार्गावरील चक्काजाम मागे घेतल्यानंतर, कर्नाटक राज्य रयत संघाचे प्रमुख चुन्नाप्पा पुजारी यांनी बेळगावनजीकच्या हत्तरकी टोल नाका येथून पदयात्रेला सुरुवात केली आहे. ही पदयात्रा केंद्रीय संसदीय कार्यमंत्री प्रल्हाद जोशी यांच्या हुबळी येथील निवासस्थानावर धडकणार आहे.

### कारखानदारांवरील आरोप आणि ‘काटा बंद’ आंदोलन
याच आंदोलनाचा दुसरा टप्पा म्हणून राजू शेट्टी यांनी महाराष्ट्रातील साखर कारखानदारांविरोधात मोर्चा वळवला आहे. सातारच्या आणि सांगलीच्या काही कारखानदारांनी घाईघाईने गळीत हंगाम सुरू केल्याबद्दल त्यांनी तीव्र संताप व्यक्त केला. राजू शेट्टींनी आरोप केला आहे की, या कारखानदारांनी मुख्यमंत्री फडणवीस तसेच ईडी (ED) आणि सीबीआय (CBI) च्या चौकशीला घाबरून शेतकऱ्यांच्या दराचा निर्णय न घेताच कारखाने सुरू केले आहेत.
या कारखानदारांना धडा शिकवण्यासाठी ‘काटा बंद’ आंदोलन सुरू करण्यात येईल, असे त्यांनी जाहीर केले. हे सर्व साखर कारखाने बंद पाडून ऊसतोड थांबवली जाईल, आणि दोन दिवसांनंतर सर्व कार्यकर्ते हुबळी येथील पदयात्रेत सामील होतील. गेल्या दोन दिवसांत झालेल्या आंदोलनामुळे कोगनोळी आणि हत्तरकी टोल नाक्यांवर हजारो शेतकऱ्यांनी रस्त्यावरच जेवण केले, ज्यामुळे पुणे-बेंगलोर महामार्गावर वाहनांच्या शेकडो किलोमीटर लांब रांगा लागल्या होत्या.

**निष्कर्ष:**
राज्यात ऊस गळीत हंगाम सुरू झाला असला तरी, ऊसाच्या दरावरून पेटलेला संघर्ष आता अधिकच तीव्र होत आहे. राजू शेट्टींच्या बदललेल्या आंदोलनाच्या दिशेमुळे साखर कारखानदार आणि सरकारवर दबाव वाढला आहे. शेतकऱ्यांच्या न्याय्य हक्कांसाठी सुरू असलेला हा लढा आता कोणत्या टप्प्यावर पोहोचतो, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल.