लातूर जिल्ह्याच्या रेणापूर तालुक्यातून जाणाऱ्या बहुचर्चित शक्तिपीठ महामार्गाच्या मोजणीवरून निर्माण झालेला संघर्ष आता गंभीर वळणावर पोहोचला आहे. विशेषतः मोरवड गावातील शेतकऱ्यांनी आपल्या बागायती शेती वाचवण्यासाठी थेट ‘प्राण पणाला’ लावण्याची भूमिका घेतली आहे, ज्यामुळे स्थानिक प्रशासनाची चिंता वाढली असून संपूर्ण जिल्ह्याचे लक्ष या आंदोलनाकडे लागले आहे.
मुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांच्या महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पांपैकी एक असलेल्या नागपूर-गोवा शक्तिपीठ महामार्गाचे काम वेगाने सुरू आहे. हा महत्वाकांक्षी महामार्ग राज्याच्या विकासासाठी मैलाचा दगड ठरणार असला तरी, अनेक ठिकाणी यामुळे जमिनीच्या अधिग्रहणाचा प्रश्न निर्माण झाला आहे. लातूर जिल्ह्यातील रेणापूर तालुकाही या महामार्गाच्या मार्गिकेवर आहे. मोरवड गावातील शेतकऱ्यांसाठी मात्र हा महामार्ग म्हणजे त्यांच्या उदरनिर्वाहावर थेट घाला आहे.
मोरवडमध्ये अनेक शेतकऱ्यांकडे सुपीक आणि बागायती शेती आहे, जी गेली अनेक दशके त्यांना समृद्ध करत आहे. पाण्याच्या सोयीमुळे या जमिनीतून वर्षाला दोन ते तीन पिकांचे चांगले उत्पन्न मिळते, ज्यामुळे शेतकऱ्यांचे जीवनमान स्थिर आहे. मात्र, महामार्गाची प्रस्तावित आखणी याच बागायती जमिनीतून जात असल्याने शेतकऱ्यांमध्ये संतापाची लाट उसळली आहे. प्रशासनाने सुरू केलेली मोजणी थांबवण्यासाठी शेतकऱ्यांनी वारंवार निवेदने दिली, शांततामय मार्गाने आंदोलने केली, पण त्यांच्या मागण्यांकडे सातत्याने दुर्लक्ष झाल्यामुळे आता हा संघर्ष टोकाला पोहोचला आहे.
शेतकऱ्यांचे म्हणणे आहे की, त्यांची ही बागायती जमीन गेली अनेक पिढ्या त्यांच्या कुटुंबाचा आधार आहे. या जमिनीवरच त्यांचे संपूर्ण जीवन, मुलांचे शिक्षण आणि कुटुंबाचे भविष्य अवलंबून आहे. जर ही जमीन महामार्गात गेली तर त्यांच्या कुटुंबाचे भविष्य अंधारात जाईल. त्यांच्यासाठी ही केवळ जमीन नसून, तो त्यांचा ‘जगण्याचा आधार’ आहे. गावात इतर ठिकाणी पडीक किंवा कोरडवाहू जमिनी असतानाही प्रशासनाकडून जाणूनबुजून बागायती जमिनीतून मोजणी केली जात असल्याचा आरोप शेतकरी करत आहेत. “आमची सुपीक बागायती जमीन वाचवा, अन्यथा आम्ही स्वतःचे प्राण देऊ,” असा आर्त टाहो शेतकरी फोडत आहेत. काही शेतकऱ्यांनी तर आत्महत्येचा इशारा देत प्रशासनावर दबाव आणण्याचा प्रयत्न केला आहे, जी एक अत्यंत गंभीर बाब आहे.
या गंभीर परिस्थितीमुळे स्थानिक प्रशासनासमोर मोठे आव्हान उभे राहिले आहे. एका बाजूला विकास प्रकल्पांना गती देणे महत्त्वाचे आहे, तर दुसऱ्या बाजूला शेतकऱ्यांच्या जीवनमानाचा आणि त्यांच्या भावनांचा विचार करणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. दोन्ही बाजूंचा समतोल साधणे ही काळाची गरज आहे. जर सरकारने यावर वेळीच गांभीर्याने लक्ष दिले नाही, तर हा संघर्ष आणखी पेटण्याची आणि त्याचे गंभीर सामाजिक परिणाम होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.
रेणापूर तालुक्यातील मोरवड येथील शेतकऱ्यांचा हा लढा केवळ जमिनीचा नसून, त्यांच्या अस्तित्वाचा आणि भविष्याचा आहे. शक्तिपीठ महामार्गासारख्या महत्त्वाच्या प्रकल्पांनी विकासाची गती घ्यावी, पण त्यासोबतच सामान्य नागरिकांच्या भावना आणि गरजांचा सन्मान व्हावा, अशी अपेक्षा आहे. प्रशासनाने तातडीने यात लक्ष घालून शेतकऱ्यांच्या मागण्यांचा सहानुभूतीपूर्वक विचार करावा आणि एक योग्य व न्यायसंगत तोडगा काढावा, जेणेकरून भविष्यात कोणतीही अनुचित घटना घडणार नाही आणि विकास व माणूसकी यांचा सुवर्णमध्य साधला जाईल.
By
