गेल्या काही महिन्यांपासून भारत आणि कॅनडा यांच्यातील राजनैतिक संबंधांमध्ये निर्माण झालेला तणाव सर्वांनाच माहीत आहे. मात्र, आता दोन्ही देशांनी या तणावातून बाहेर पडून आर्थिक सहकार्याकडे लक्ष केंद्रित केले आहे, विशेषतः मुक्त व्यापार करार (FTA) अंतिम करण्याच्या दिशेने त्यांची पाऊले पडत आहेत. हा बदल दोन्ही देशांच्या भविष्यासाठी महत्त्वाचा ठरू शकतो, असे मत अनेक विश्लेषकांनी व्यक्त केले आहे.
गेल्या वर्षी सप्टेंबरमध्ये कॅनडाचे पंतप्रधान जस्टिन ट्रुडो यांनी खलिस्तानी फुटीरतावादी हरदीपसिंग निज्जर यांच्या हत्येप्रकरणी भारतावर गंभीर आरोप केले होते, ज्यामुळे दोन्ही देशांमध्ये तीव्र राजनैतिक संघर्ष निर्माण झाला. अनेक राजनैतिक अधिकाऱ्यांची हकालपट्टी करण्यात आली आणि द्विपक्षीय संबंधांमध्ये प्रचंड कटुता आली. यामुळे अनेक व्यावसायिक आणि आर्थिक वाटाघाटी थांबल्या होत्या.
परंतु, आता ही परिस्थिती बदलताना दिसत आहे. अलीकडेच दोन्ही देशांच्या वरिष्ठ अधिकाऱ्यांनी परस्परांशी संवाद साधला असून, बिघडलेले संबंध सुधारण्यासाठी आणि विशेषतः व्यापार करारावर पुन्हा लक्ष केंद्रित करण्यासाठी तयारी दर्शवली आहे. भारत आणि कॅनडा यांच्यातील मुक्त व्यापार कराराच्या वाटाघाटी बऱ्याच काळापासून प्रलंबित आहेत. हा करार ‘अर्ली प्रोग्रेस ट्रेड ॲग्रीमेंट’ (EPTA) म्हणून सुरू झाला होता आणि त्याचा उद्देश वस्तू, सेवा, गुंतवणूक आणि बौद्धिक संपदा हक्कांशी संबंधित अडथळे दूर करणे हा होता.
**मुक्त व्यापार कराराचे महत्त्व:**
**भारतासाठी:** भारताची अर्थव्यवस्था वेगाने वाढत आहे आणि तिला नवीन बाजारपेठांची गरज आहे. कॅनडा हा एक मोठा आणि समृद्ध देश आहे जो भारताला उच्च तंत्रज्ञान, नैसर्गिक संसाधने (विशेषतः ऊर्जा आणि खनिजे) आणि कृषी उत्पादनांसाठी एक महत्त्वाचा स्त्रोत आणि बाजारपेठ देऊ शकतो. या करारामुळे भारतीय उद्योगांना कॅनडाच्या बाजारपेठेत अधिक सहज प्रवेश मिळेल, ज्यामुळे निर्यात वाढेल आणि नवीन रोजगाराच्या संधी निर्माण होतील. तसेच, कॅनडामधील भारतीय डायस्पोरासाठीही अनेक संधी उपलब्ध होतील.
**कॅनडासाठी:** कॅनडाला आशियातील वेगाने वाढणाऱ्या बाजारपेठांमध्ये प्रवेश हवा आहे आणि भारत हा त्यांच्यासाठी एक महत्त्वाचा भागीदार आहे. कॅनडाला आपल्या निर्यातीमध्ये विविधता आणायची आहे आणि चीनवरील अवलंबित्व कमी करायचे आहे. भारताची वाढती मध्यमवर्ग आणि मोठी ग्राहक संख्या कॅनडाच्या कंपन्यांसाठी एक आकर्षक बाजारपेठ आहे. कॅनडाच्या नैसर्गिक संसाधने आणि सेवा क्षेत्रासाठी भारतात मोठी मागणी आहे.
**पुढील वाटचाल:**
दोन्ही देशांनी आता मुक्त व्यापार करार अंतिम करण्याचे उद्दिष्ट ठेवले आहे, हे अत्यंत सकारात्मक पाऊल आहे. यामुळे केवळ आर्थिक संबंधच सुधारणार नाहीत, तर राजनैतिक संबंधांमधील कटुता कमी होण्यासही मदत होईल. आर्थिक सहकार्य हे अनेकदा राजनैतिक समस्यांवर तोडगा काढण्यासाठी एक प्रभावी माध्यम ठरते.
सध्याच्या जागतिक परिस्थितीत, अनेक देश आपले पुरवठा साखळीचे (supply chain) विविधीकरण करू इच्छित आहेत. अशावेळी भारत आणि कॅनडा यांच्यातील मजबूत आर्थिक भागीदारी दोन्ही देशांना जागतिक स्तरावर अधिक स्थिर आणि सुरक्षित बनवू शकते. अर्थात, या मार्गात काही आव्हाने असतील, परंतु दोन्ही देशांनी दर्शवलेली इच्छाशक्ती आणि आर्थिक लाभांची शक्यता पाहता, हा करार लवकरच प्रत्यक्षात येऊ शकतो अशी आशा आहे.
थोडक्यात, भारत आणि कॅनडा यांनी राजनैतिक तणावाच्या पार्श्वभूमीवर मुक्त व्यापार कराराला प्राधान्य देण्याचा निर्णय घेऊन एक महत्त्वपूर्ण संदेश दिला आहे की आर्थिक हितसंबंध आणि परस्पर सहकार्य हे कोणत्याही तात्पुरत्या संघर्षावर मात करू शकतात. यामुळे दोन्ही देशांच्या संबंधांमध्ये एका नव्या अध्यायाची सुरुवात होईल अशी अपेक्षा आहे.
By
