आपल्या भारतीय घरांमध्ये आणि हॉटेलमध्ये डीप फ्राय (Deep Fry) केलेले पदार्थ खाण्याची आवड अनेकांना असते. भजी, वडे, सामोसे, पुरी अशा अनेक पदार्थांसाठी तेलाचा वापर मोठ्या प्रमाणात केला जातो. पण हे तळणीचे तेल एकदा वापरल्यानंतर पुन्हा पुन्हा गरम करून वापरण्याची सवय अनेक घरांमध्ये किंवा व्यावसायिक ठिकाणी सर्रास दिसते. पैशांची बचत करण्यासाठी किंवा वाया जाऊ नये म्हणून हे केले जाते. मात्र, वैद्यकीय तज्ज्ञांनी या गंभीर सवयीबद्दल एक धोक्याचा इशारा दिला आहे. त्यांच्या मते, डीप फ्रायसाठी वापरलेले तेल वारंवार गरम केल्यास त्यात अनेक घातक रसायने तयार होतात, ज्यामुळे कर्करोग (Cancer) आणि हृदयविकाराचा (Heart Disease) धोका मोठ्या प्रमाणात वाढू शकतो.
जेव्हा तेल उच्च तापमानावर गरम केले जाते, विशेषतः डीप फ्रायसाठी, तेव्हा त्याची रासायनिक रचना बदलू लागते. एकदा वापरलेले तेल पुन्हा गरम केल्यावर, त्यातील स्निग्ध आम्ले (fatty acids) ऑक्सिडाईज (oxidize) होतात आणि फ्री रॅडिकल्स (free radicals) तयार होतात. हे फ्री रॅडिकल्स शरीरातील पेशींना नुकसान पोहोचवतात. याशिवाय, अल्डीहाईड्स (aldehydes) आणि इतर विषारी संयुगे तयार होतात, जे आरोग्यासाठी अत्यंत हानिकारक असतात. या रासायनिक बदलांमुळे तेलाची गुणवत्ता पूर्णपणे नष्ट होते आणि ते एक प्रकारचे ‘विष’ बनू शकते.
वारंवार गरम केलेल्या तेलातील फ्री रॅडिकल्स आणि अल्डीहाईड्स शरीरातील डीएनए (DNA) ला नुकसान पोहोचवतात. यामुळे पेशींची अनियंत्रित वाढ होऊन कर्करोगाचा धोका वाढतो. विशेषतः पोटाचा कर्करोग (stomach cancer), आतड्यांचा कर्करोग (colon cancer) आणि यकृताचा कर्करोग (liver cancer) होण्याची शक्यता अनेक पटींनी वाढते, असे अनेक संशोधनांतून समोर आले आहे.
याच तेलाच्या वापरामुळे हृदयविकाराचा धोकाही मोठ्या प्रमाणात वाढतो. गरम केलेल्या तेलातील ट्रान्स फॅट्स (trans fats) आणि खराब कोलेस्ट्रॉल (LDL cholesterol) ची पातळी वाढते, ज्यामुळे रक्तवाहिन्यांमध्ये अडथळे निर्माण होतात. यामुळे उच्च रक्तदाब (high blood pressure) आणि हृदयविकाराचा झटका (heart attack) येण्याची शक्यता बळावते. याव्यतिरिक्त, पचनाच्या समस्या (digestive problems), छातीत जळजळ (acidity), लठ्ठपणा (obesity) आणि मधुमेह (diabetes) यांसारख्या समस्या देखील वाढू शकतात. शरीरातील पोषक तत्वांचे शोषण करण्याची क्षमता कमी होते आणि रोगप्रतिकारशक्ती (immunity) देखील खालावते.
वैद्यकीय तज्ज्ञांच्या मते, आपल्या आरोग्यासाठी तळणीचे तेल फक्त एकदाच वापरणे हे सर्वोत्तम आहे. एकदा डीप फ्रायसाठी वापरलेले तेल पुन्हा वापरणे शक्यतो टाळावे. जर तुम्हाला तळलेले पदार्थ खायचेच असतील, तर ताजे आणि स्वच्छ तेल वापरा. वापरलेल्या तेलाचा रंग गडद झाला असेल किंवा त्यातून धूर येत असेल, तर ते आरोग्यासाठी अत्यंत धोकादायक आहे हे लक्षात घ्या.
या गंभीर धोक्यांपासून वाचण्यासाठी काही सोपे उपाय करता येतात. शक्यतो डीप फ्राय केलेले पदार्थ खाणे टाळावे. त्याऐवजी भाजलेले (baked), वाफवलेले (steamed) किंवा एअर फ्राय (air fried) केलेले पदार्थ खाण्याला प्राधान्य द्यावे. तसेच, एकदा वापरलेले तेल जबाबदारीने नष्ट करा. ते सांडपाण्याच्या लाईनमध्ये टाकू नका, कारण यामुळे पर्यावरणालाही हानी पोहोचते. थोडीशी आर्थिक बचत करण्याच्या मोहात आपल्या आरोग्याशी खेळू नका. आपल्या आणि आपल्या कुटुंबाच्या आरोग्यासाठी स्वयंपाकघरात योग्य आणि सुरक्षित सवयींचा अवलंब करणे अत्यंत आवश्यक आहे.
By
By
