गेली पंधरा वर्षे पश्चिम बंगालच्या राजकारणात निर्विवाद वर्चस्व गाजवणाऱ्या ममता बॅनर्जींच्या नेतृत्वाखालील तृणमूल काँग्रेसला (TMC) आता मोठे आव्हान निर्माण झाले आहे. एकेकाळी अभेद्य वाटणारा हा राजकीय किल्ला आता डगमगतोय का, असा प्रश्न उपस्थित होत आहे. राज्यात सत्तापालटाचे स्पष्ट संकेत मिळत असून, आगामी काळात पश्चिम बंगालचे राजकारण एका मोठ्या बदलाच्या उंबरठ्यावर उभे असल्याचे चित्र आहे.
**तृणमूलचा उदय आणि पंधरा वर्षांचा कारभार**
डाव्या आघाडीच्या ३४ वर्षांच्या राजवटीला संपुष्टात आणून २०११ मध्ये ममता बॅनर्जी यांनी ‘माँ, माटी, मानुष’च्या घोषणेने सत्ता काबीज केली. त्यानंतर सलग तीन वेळा त्यांनी मुख्यमंत्रीपद भूषवले. त्यांच्या नेतृत्वाखालील तृणमूल काँग्रेसने राज्यात विकासाची अनेक कामे केली, कल्याणकारी योजना आणल्या आणि जनतेमध्ये एक मजबूत स्थान निर्माण केले. मात्र, जसजशी सत्ता दीर्घकाळ टिकली, तसतशी सत्ताविरोधी लाट आणि अनेक प्रश्न समोर येऊ लागले.
**गडाला पडलेली खिंडारं**
गेल्या काही वर्षांपासून तृणमूल काँग्रेससमोर अनेक अंतर्गत आणि बाह्य आव्हाने उभी राहिली आहेत. भ्रष्टाचाराचे आरोप, पक्षातील नेत्यांची पक्षांतरे, कथित हिंसाचार आणि लोकशाही मूल्यांच्या अवमाननामुळे पक्षाची प्रतिमा डागाळली. ‘कट मनी’ आणि इतर आर्थिक गैरव्यवहारांमुळे जनतेमध्ये नाराजी वाढली. अनेक महत्त्वाच्या नेत्यांनी पक्ष सोडून भाजपमध्ये प्रवेश केला, ज्यामुळे तृणमूलच्या संघटनेला मोठे धक्के बसले. हे पक्षांतर म्हणजे फक्त नेत्यांचे स्थलांतर नसून, तृणमूल काँग्रेसच्या पायाला लागलेली खिंडारं आहेत.
**भाजपचा वाढता प्रभाव आणि विरोधी पक्षांचे बळ**
२०१४ च्या लोकसभा निवडणुकीपासून पश्चिम बंगालमध्ये भाजपने आपले स्थान बळकट करण्यास सुरुवात केली. २०१९ च्या लोकसभा निवडणुकीत भाजपने लक्षणीय जागा जिंकत तृणमूलला जोरदार आव्हान दिले. भाजपने ममता बॅनर्जींच्या शासनाविरोधात भ्रष्टाचार, राजकीय हिंसाचार आणि तुष्टीकरणाचा मुद्दा प्रभावीपणे उचलला. यामुळे एकेकाळी डाव्यांचा बालेकिल्ला असलेला बंगाल आता तृणमूल आणि भाजप अशा द्विपक्षीय लढतीकडे सरकत आहे. काँग्रेस आणि डावे पक्ष अजूनही आपले अस्तित्व टिकवण्यासाठी संघर्ष करत असले तरी, भाजप हा प्रमुख विरोधी पक्ष म्हणून उदयास आला आहे.
**जनतेचा बदलता कौल आणि आगामी निवडणुका**
स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुका असोत किंवा पोटनिवडणुका, जनतेचा बदलता मूड स्पष्टपणे दिसत आहे. तृणमूल काँग्रेसला मिळणारे मताधिक्य कमी होत असून, भाजप आणि इतर विरोधी पक्षांना मिळत असलेला पाठिंबा वाढत आहे. आगामी विधानसभा निवडणुका असोत किंवा लोकसभा निवडणुका, या काळात पश्चिम बंगालचे राजकारण अत्यंत महत्त्वाचे ठरणार आहे. मुख्यमंत्री ममता बॅनर्जी यांना आपला गड राखण्यासाठी आणि पुन्हा जनतेचा विश्वास जिंकण्यासाठी मोठे प्रयत्न करावे लागतील.
**निष्कर्ष: एका नव्या राजकीय पर्वाची सुरुवात?**
पश्चिम बंगालमध्ये आता केवळ सत्ताधारी आणि विरोधी पक्ष अशी स्थिती राहिलेली नाही, तर एक नवा राजकीय संघर्ष सुरू झाला आहे. तृणमूल काँग्रेसच्या १५ वर्षांच्या राजवटीनंतर जनतेला बदल हवा आहे की नाही, हे आगामी निवडणुकांमध्ये स्पष्ट होईल. मात्र, सध्या तरी ममता बॅनर्जींच्या तृणमूल काँग्रेसच्या गडाला मोठे खिंडार पडले असून, पश्चिम बंगालमध्ये सत्तापालटाचे वारे वाहत असल्याचे राजकीय विश्लेषकांचे मत आहे. हे बदल फक्त पश्चिम बंगालसाठीच नव्हे, तर भारतीय राजकारणासाठीही दूरगामी परिणाम करणारे ठरू शकतात.
By
By
