**Meta Description:** सध्याच्या दुष्काळी परिस्थितीत 1972 च्या भीषण दुष्काळाची आठवण. तत्कालीन पालकमंत्री शरद पवार आणि जिल्हा परिषद अध्यक्ष विजयसिंह मोहिते पाटील यांनी सोलापूर जिल्ह्यात केलेल्या पाणी नियोजनाचा व मदतकार्याचा धैर्यशील मोहिते पाटलांनी उलगडला इतिहास.
**प्रस्तावना:**
महाराष्ट्र सध्या पुन्हा एकदा दुष्काळाच्या छायेत आहे. पावसाने ओढ दिल्याने शेतकऱ्यांची पीकं करपू लागली असून सरकारने राज्यातील 265 तालुक्यांमध्ये दुष्काळ जाहीर केला आहे. या गंभीर परिस्थितीत, राष्ट्रवादी काँग्रेस (शरदचंद्र पवार पक्ष) च्या वतीने पंढरपूरमध्ये काढलेल्या मोर्चादरम्यान माढा लोकसभा मतदारसंघाचे खासदार धैर्यशील मोहिते पाटील यांनी 1972 च्या भीषण दुष्काळाची आठवण करून दिली. त्या काळात तत्कालीन सोलापूर जिल्ह्याचे पालकमंत्री शरद पवार आणि सोलापूर जिल्हा परिषदेचे अध्यक्ष विजयसिंह मोहिते पाटील यांनी कसे नियोजन केले होते, याचा प्रेरणादायी इतिहास त्यांनी उपस्थितांना सांगितला.
## **1972 चा दुष्काळ आणि नेतृत्वाचे धडाडीचे काम**
धैर्यशील मोहिते पाटील यांनी आपल्या भाषणात 1972 च्या दुष्काळी स्थितीचे वर्णन केले. ते म्हणाले की, 1972 साली जेव्हा दुष्काळ पडला, तेव्हा शरद पवारसाहेब सोलापूर जिल्ह्याचे पालकमंत्री होते आणि विजयसिंह मोहिते पाटील जिल्हा परिषदेचे अध्यक्ष म्हणून कार्यरत होते. या दोन्ही नेत्यांनी सोलापूर जिल्ह्याला या संकटातून बाहेर काढण्यासाठी अथक परिश्रम घेतले.
## **पाझर तलाव आणि रोजगार निर्मिती**
धैर्यशील मोहिते पाटील यांनी सांगितले की, “आज सोलापूर जिल्ह्यातील कोणत्याही गावात जा, जिथे जिथे पाझर तलाव आणि साठवण तलाव झाले आहेत, तिथे तिथे पवारसाहेब आणि विजयदादा बांधावर गेले होते.” या दोन्ही नेत्यांनी प्रत्यक्ष बांधावर जाऊन काम केले. हजारो पाझर तलाव आणि साठवण तलाव बांधण्यात आले, ज्यामुळे आजही अनेक गावे त्या जलाशयांमुळे तग धरून आहेत आणि पिण्यासाठी पाणी उपलब्ध होत आहे. केवळ पाणी अडवण्याचे कामच नाही, तर या कामांच्या माध्यमातून मोठ्या प्रमाणावर रोजगार निर्मितीही करण्यात आली, ज्यामुळे स्थानिकांना उत्पन्नाचे साधन मिळाले.
## **एक रुपयाही न घेता संपूर्ण जिल्ह्याला पाणी**
तत्कालीन परिस्थितीची कल्पना देताना धैर्यशील मोहिते पाटील यांनी सांगितले की, 1972 मध्ये इंग्रजानंतर आपण पहिल्यांदाच इतका मोठा दुष्काळ अनुभवत होतो. त्यावेळी शासनाकडे टँकरद्वारे पाणीपुरवठा करण्याची कोणतीही योजना नव्हती. अशावेळी सहकारमहर्षी शंकरराव मोहिते पाटील आणि विजयसिंह मोहिते पाटील यांनी पुढाकार घेतला. त्यांच्या शंकर सहकारी साखर कारखान्याच्या आणि शिवामृत दूध संघाच्या टँकरच्या माध्यमातून संपूर्ण सोलापूर जिल्ह्याला पिण्याचे पाणी पुरवण्यात आले. विशेष म्हणजे, यासाठी त्यांनी एक रुपयाही घेतला नाही. ही सेवाभावी वृत्ती त्यावेळच्या नेतृत्वाची खरी ओळख होती.
## **आजच्या दुष्काळ घोषणेतील त्रुटी**
सध्याच्या सरकारने दुष्काळ जाहीर केला असला तरी, धैर्यशील मोहिते पाटील यांनी या घोषणेतील त्रुटींवर प्रकाश टाकला. ते म्हणाले की, “दुर्दैवाने सरकारने दुष्काळ जाहीर केला आहे, परंतु जीआर (शासकीय आदेश) वाचल्यानंतर असे दिसते की फक्त सर्वेक्षण करायला सांगितले आहे, जिओ टॅगिंग करायला सांगितले आहे.” त्यांनी नाराजी व्यक्त केली की, शेतकऱ्यांसाठी कोणतेही ठोस आश्वासन दिलेले नाही. कर्जमाफीचे काय, शेतकऱ्यांना काय उपलब्ध करून देणार, रोजगार हमीमध्ये किती कामे देणार, याबद्दल कोणतीही स्पष्ट माहिती नसल्याचे त्यांनी नमूद केले.
**निष्कर्ष:**
आजच्या घडीला जेव्हा महाराष्ट्र पुन्हा एकदा दुष्काळाच्या गर्तेत सापडला आहे, तेव्हा 1972 च्या दुष्काळात शरद पवार आणि विजयसिंह मोहिते पाटील यांनी दाखवलेले नेतृत्व, दूरदृष्टी आणि जनसेवेची भावना अधिक प्रेरणादायी ठरते. केवळ घोषणा न करता, प्रत्यक्ष कामातून जनतेला दिलासा कसा देता येतो, याचे मूर्तिमंत उदाहरण त्यांनी घालून दिले. सरकारनेही केवळ कागदी घोडे न नाचवता, 1972 च्या दुष्काळातील कार्यपद्धतीतून प्रेरणा घेऊन दुष्काळग्रस्तांना तातडीने आणि ठोस मदत पुरवण्यासाठी प्रयत्न करणे ही काळाची गरज आहे.
By
By
