त्र्यंबकेश्वर कुंभमेळा: धर्मसत्तेपुढे राजसत्ता गौण; राष्ट्राच्या रक्षणासाठी धर्म-संस्कृतीचा पाया मजबूत हवा – एकनाथ शिंदे

**त्र्यंबकेश्वर कुंभमेळा: धर्मसत्तेपुढे राजसत्ता गौण; राष्ट्राच्या रक्षणासाठी धर्म-संस्कृतीचा पाया मजबूत हवा – एकनाथ शिंदे**

**एकनाथ शिंदे यांनी त्र्यंबकेश्वर येथे संत संमेलनात सहभाग घेतला. धर्म आणि संस्कृतीचे महत्त्व सांगत त्यांनी कुंभमेळ्याचे फायदे आणि सरकारची भूमिका स्पष्ट केली.**

**Focus Keywords:** एकनाथ शिंदे, त्र्यंबकेश्वर कुंभमेळा, संत संमेलन नाशिक, धर्मसत्ता राजसत्ता, महाराष्ट्र राजकारण

**प्रास्ताविक**
नाशिकच्या त्र्यंबकेश्वर येथे आयोजित आनंद कुंभ संत संमेलनात महाराष्ट्राचे उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांनी उपस्थिती लावत संत-महंतांशी संवाद साधला. याप्रसंगी बोलताना त्यांनी राजसत्तेपेक्षा धर्मसत्ता अधिक महत्त्वाची असल्याचे प्रतिपादन केले. सुमारे 180 वर्षांनंतर आलेल्या त्रिंखंडी योगाचे महत्त्व सांगत, हा केवळ एक अध्यात्मिक उत्सव नसून संत आणि समाजातील विकासाचा संवाद असल्याचे त्यांनी अधोरेखित केले.

**धर्म आणि संस्कृतीचा मजबूत पाया**
आपल्या भाषणात उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांनी राष्ट्रनिर्मिती आणि संरक्षणासाठी धर्म आणि संस्कृतीचा पाया मजबूत असणे किती आवश्यक आहे, यावर भर दिला. ते म्हणाले, “आम्ही कितीही राजकारणी असलो तरी, राजसत्तेपेक्षा धर्मसत्ता महत्त्वाची आहे. संत-महंतांच्या पूजनाने मला मनाला आनंद आणि आशीर्वाद मिळाला.” महाराष्ट्राला अनेक संतांनी माणुसकी आणि धार्मिक-अध्यात्मिक अधिष्ठान शिकवले आहे, याची त्यांनी आठवण करून दिली.

**दुष्काळाच्या पार्श्वभूमीवर कुंभमेळ्याचे महत्त्व**
राज्यात दुष्काळी परिस्थिती असताना कुंभमेळ्याची काय गरज, असा प्रश्न काही लोक विचारत असल्याचे शिंदे यांनी मान्य केले. मात्र, या टीकाकारांना प्रत्युत्तर देताना ते म्हणाले, “महाराष्ट्राचे हे सौभाग्य आहे. ही आपली हजारो वर्षांची संस्कृती आहे. काही लोकांना चांगली कामे दिसत नाहीत; त्यांना राजकारण करायचे आहे. पण आम्हाला यात राजकारण करायचे नाही, त्यापेक्षा आपण काम करत राहायचे.” कुंभमेळ्यामुळे श्रद्धा, पर्यटन आणि व्यापारातून रोजगाराची निर्मिती होईल, असेही त्यांनी स्पष्ट केले.

**कुंभमेळ्याचे बहुआयामी फायदे आणि सरकारची भूमिका**
उपमुख्यमंत्री शिंदे यांनी कुंभमेळ्यामुळे होणाऱ्या विविध फायद्यांवर प्रकाश टाकला. यामध्ये पर्यावरण संरक्षण, रोजगार निर्मिती आणि गोदावरी नदीचे प्रदूषण कमी करण्याच्या योजनांचा समावेश आहे. ते म्हणाले की, संतांनी सांगितलेली अनेक कामे अजून बाकी आहेत आणि ती सर्व पूर्ण केली जातील. कुंभमेळा यशस्वी करण्यासाठी सरकार पूर्ण ताकतीने उभे असून कुठेही भेदभाव होणार नाही, अशी ग्वाही त्यांनी दिली.

**शेतकरी आणि संत-महंतांसाठी सरकारचे आश्वासन**
दुष्काळग्रस्त शेतकऱ्यांसाठी त्यांनी विशेष घोषणा केली. “शेतकऱ्यांच्या मुलांचे लग्न शिवसेना करणार हे मी सांगितले आहे. जिथे कमी पडेल तिथे मी उभा आहे,” असे त्यांनी सांगितले. तसेच, 13 आखाड्यांना भोजनाची व्यवस्था करण्याची जबाबदारी शिवसेना घेईल, असे आश्वासनही त्यांनी दिले. याव्यतिरिक्त, त्र्यंबकेश्वर येथे प्रशासकीय भवन आणि उपजिल्हा रुग्णालय उभारण्यासाठी निधी देण्याचे, व्यावसायिकांच्या गाळ्यांना मदत करण्याचे आणि भूसंपादनात बाधित शेतकऱ्यांना भरीव मदत करण्याचे आश्वासनही शिंदे यांनी दिले.

**निष्कर्ष**
त्र्यंबकेश्वर येथील संत संमेलनात उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांनी केवळ धार्मिक आणि अध्यात्मिक भावनांनाच नव्हे, तर सामाजिक आणि आर्थिक विकासालाही महत्त्व दिले. धर्मसत्ता आणि राजसत्तेचा मेळ घालत, दुष्काळासारख्या संकटातही कुंभमेळ्यासारख्या मोठ्या धार्मिक आयोजनाचे महत्त्व त्यांनी प्रभावीपणे मांडले. संतांची सेवा आणि हिंदुत्वाचा विचार घेऊन वाटचाल करत असताना, सामान्य नागरिक आणि शेतकऱ्यांच्या पाठीशी सरकार उभे असल्याचे त्यांनी पुन्हा एकदा अधोरेखित केले.